برگزاری نمایشگاه سرقت علمی

سرقت علمی چیست؟

علم به طور کلی با هدف کمک به رشد بشر فعالیت می‌کند و حال اگر تخلف و تقلب در زمینۀ علم رخ بدهد، رسوایی اخلاقی دوچندانی رخ داده است. سرقت علمی (plagiarism)، دستبرد علمی به خود، داده‌بافی، دروغ‌پردازی، نادرستی در درج نام نویسندگان، دستبرد علمی با ترجمه و سوء رفتار حرفه‌ای همگی نوعی تقلب و فریبکاری در حوز‌ه‌های علم و پژوهش به شمار می‌روند. گاهی  تمام این دسته‌ها را در جامعۀ علمی با عنوان سرقت علمی مطرح می‌کنند. تعاریف متفاوتی از سرقت علمی ارائه شده است. به طور کلی می‌توان سرقت علمی را این‌گونه تعریف کرد: استفاده از آثار فکری دیگران بدون ارجاع مناسب به صاحب اصلی محتوا.

بخش قابل توجهی از این تخلفات آگاهانه صورت می‌گیرد و بخش اندکی ناآگاهانه رخ می‌دهد. از سوی دیگر، بخش بزرگی از این تخلفات عمدی هستند و بخش اندکی به صورت سهوی اتفاق می‌افتند. از دلایل این تخلفات می‌توان به سودجویی افراد و بی‌اخلاقی آن‌ها، عدم آشنایی با قواعد نگارش علمی، بی‌دقتی در درج استناد متناسب، عدم آموزش صحیح نگارش در آموزش عالی، سوء استفاده از فناوری‌های نوین، فشار بی‌رویه برای تولید مقاله و اثر علمی، ضعف قوانین برای پیش‌گیری و پی‌گیری موارد تخلف، و البته عمومیت یافتن و عادی شدن تخلفات اشاره کرد.

بخشی از این تقلب‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای مشابهت‌یابی متون قابل تشخیص هستند. برای مثال، کپی‌برداری بیش از حد از متون دیگران و نگارش یک اثر جدید را می‌توان با نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب تشخیص داد. اما چندی از این تخلفات به همین راحتی قابل تشخیص نیستند. شاید اولین گام برای برخورد با تخلفات این‌چنینی، آموزش قواعد نگارش علمی در مدارس و دانشگاه‌هاست. تنظیم قوانین و مقررات پیش‌گیرانه و البته پی‌گیری مؤثر آن‌ها نیز می‌تواند گام بعدی باشد. در کنار این دو، تأکید بر رعایت اخلاق در جوامع و از بین بردن زمینه‌های سوء استفاده راهکارهای مؤثری هستند. از سوی دیگر،همان‌طور که فناوری‌های نوین می‌توانند عاملی برای ارتکاب تخلفات علمی به شمار روند، می‌توانند به عنوان ابزاری برای مبارزه با آن به کار گرفته شوند. استفاده از نرم‌افزارهای تشخیص مشابهت متون اقدامی عقلانی به شمار می‌رود و از سوی بسیاری از صاحب‌نظران توصیه می‌شود.

جوابی بنویسید